Nowości

Tutaj dowiesz się, co nowego w serwisie. Zapraszam też do śledzenia strony Golęczewo, Golenhofen na Facebooku.

Lista zmarłych ewangelików z Golęczewa 1905-1946 – gotowa!

Rozpoczęta we wrześniu 2022 r. praca nareszcie została zakończona. Po przejrzeniu setek aktów zgonu z Golęczewa, przechowywanych w Archiwum Państwowym w Poznaniu oraz w USC w Suchym Lesie, powstała lista osób wyznania ewangelickiego – niemieckich Golęczewian, z których ostatnia – Minna John, urodzona w Baborówku w 1873 r. – zmarła w 1946 roku. W ten sposób powstał spis, zawierający niemal…

1935: Przed stodołą Wygachiewiczów

Historyczne zdjęcie, przed historyczną stodołą. To tutaj, w bezpiecznym ukryciu rodzina Wygachiewiczów ukryła na czas okupacji figurę NMP z centrum Golęczewa, niechybnie ratując ją przed zniszczeniem przez niemieckiego okupanta. Zdjęcie zostało wykonane kilka lat przed tymi zdarzeniami – ok. 1935 roku. Nieistniejąca już stodoła stała z tyłu posesji na Tysiąclecia 2a. Przed budynkiem zgromadziła się rodzina Wygachiewiczów z krewnymi. Mam…

1861: XIX-wieczne Golęczewo na mapie katastralnej

Kilkanaście domów wzdłuż dzisiejszej ul. Tysiąclecia, oraz zabudowania majątku nad stawem – taki obraz wsi przedstawia szczegółowa mapa katastralna, dostępna w poznańskim Archiwum Państwowym. Golęczewo sprzed 160 laty było naprawdę bardzo podrzędną miejscowością! Mapa jest „wielowarstwowa”. Została stworzona w 1861 r., ale na podstawie starszej mapy z 1847 r., przy czym zmiany, np. wyburzone w międzyczasie budynki czy ich części,…

1906: Jules Juret u Arwy na Dworcowej 40

Obszerny opis wizyty w domu osadnika pochodzącego z ówczesnych Węgier to kolejny fragment relacji francuskiego dziennikarza Julesa Hureta, z książki „De Hambourg aux marches de Pologne”. Tłumaczenie: Grzegorz Grupiński. Chociaż Francuz nie wspomina nazwiska gospodarza domu na Dworcowej 40, wiemy ze źródeł, że był nim Heinrich I Arwa (notabene syn Friedricha Arwy z Dworcowej 55; na zdjęciu zbiorowym Heinrich zapewne…

O Golęczewie w „Arbeitsbericht der Arbeitsgemeinschaft ostdeutscher Familienforscher”

„Arbeitsgemeinschaft ostdeutscher Familienforscher‟ (AGoFF) to jedno z wiodących w Niemczech stowarzyszeń, skupiających genealogów. W najnowszym numerze biuletynu AGoFF ukazał się artykuł autorstwa Jutty Grube o Golęczewie. Mam nadzieję, że tekst dotrze do potomków byłych mieszkańców Golęczewa. Może dzięki temu uda się pozyskać kolejne zdjęcia i wspomnienia z dawnych dziejów wsi. Pierwsza publikacja: Arbeitsbericht der Arbeitsgemeinschaft ostdeutscher Familienforscher e.V. (AGoFF), 4/2022,…

1906: Jules Huret i polskie chłopki w golęczewskiej gospodzie

Co dawali na obiad w Gospodzie pod Złotą Gwiazdą i jak kołysały biodrami polskie chłopki – o tym czytamy w kolejnym fragmencie reportażu Francuza Julesa Hureta z Golęczewa, z książki „De Hambourg aux marches de Pologne”. Tłumaczenie: Grzegorz Grupiński. Po wizycie w szkole (i „kościele” czyli sali modlitewnej w budynku szkoły) francuski dziennikarz przechodzi na drugą stronę ulicy, pod istniejący…

1992: tornado uderza w Golęczewo

„27 sierpnia ok. godz. 14 mieszkańcy Golęczewa przeżyli chwile grozy. Wichura, burza i ulewny deszcz w ciągu kilku minut dokonały spustoszeń w wielu golęczewskich gospodarstwach” – pisała Gazeta Sucholeska. Dziś to wydarzenie rekonstruuje w fachowym ujęciu znawcy tornad – Joanna Kubiak, mieszkanka Golęczewa, od dziecka zafascynowana tymi zjawiskami pogodowymi. Trąba powietrza w Golęczewie – schwytany winowajca Autor: Joanna Kubiak Tornada…

Golęczewo a Powstanie Wielkopolskie

Dlaczego nie „Powstanie Wielkopolskie w Golęczewie”? O tym za chwilę. Poniżej próba odtworzenia obrazu wydarzeń z przełomu 1918 i 1919 roku z perspektywy ówczesnego Golenhofen. Oparta na bardzo skąpych źródłach i wzmiankach w literaturze, oraz na… wyobraźni. Paderewski w Golenhofen Zacznijmy od mocnego uderzenia. W przeddzień wybuchu powstania i na kilka godzin przed sławną mową, wygłoszoną z okna poznańskiego „Bazaru”,…

1906: Jules Huret w domu Möllmannów

„Salon: sofa i czerwone pluszowe fotele z miękkimi poduszkami, stolik z orzecha włoskiego na jednej nodze, konsola zwieńczona lustrem…” Dom przy Dworcowej 44 to bohater kolejnego fragmentu relacji francuskiego dziennikarza z Golęczewa. Juret nie wymienia nazwiska mieszkańców, ale ze źródeł wiadomo, że mieszkał tam Jakob Möllmann, pochodzący z Berestowa k. Bachmut, wówczas w Rosji – dziś Berestowe, wschodnia Ukraina (okręg…

Lata 30te: gra KS Prowincja Golęczewo

„Okiem oldboya: był taki klub” to artykuł prasowy, wspominający przedwojennych poprzedników GKS Golęczewo. Dotarł do mnie jedynie wycinek gazety, dlatego niestety nie wiem, z jakiego tytułu pochodzi. Oddajmy głos autorowi, którym był jeden z piłkarzy – Jan Macioszek. „Któregoś dnia seniorowi poznańskich artystów-malarzy zebrało się na piłkarskie wspominki. Pokazał starą fotografię, dziś być może szokującą. Oto grupa młodych chłopców, stojących…

1906: Jules Huret odwiedza golęczewską szkołę

„Jedyna klasa jest doskonale czysta. Na białych ścianach krótki fryz, przedstawiający małe dziewczynki…”. Oto kolejna część relacji francuskiego dziennikarza Julesa Hureta w Golęczewie – tym razem poświęcona wizycie w szkole. Jest to fragment książki „De Hambourg aux marches de Pologne”. Tłumaczenie: Grzegorz Grupiński. Nauczycielem w Golęczewie był w tym czasie Richard Janetzky, ale być może opisywany w relacji jegomość z…

1906: Jules Juret przybywa do Golęczewa

„Pociąg zatrzymuje się w Golentschewie. Stacja – przystanek na środku pól”. Oto pierwszy fragment relacji francuskiego dziennikarza Julesa Hureta w naszej wsi w 1906 roku. Jest to fragment książki „De Hambourg aux marches de Pologne”. Tłumaczenie: Grzegorz Grupiński. Pociąg zatrzymuje się w Golentschewie. Stacja – przystanek na środku pól. Decyzją państwa miała tu zostać stworzona modelowa wieś. Architekci starali się…

1919: 62 posłów polskiego Sejmu zwiedza Golęczewo

Golęczewo jeszcze niemieckie, a już pod polskim panowaniem. Taką wieś zwiedzała wielka grupa posłów polskiego Sejmu w zaledwie kilka miesięcy po Powstaniu Wielkopolskim. Relację z tej wizyty, zawierającą bardzo ciekawe spostrzeżenia, można przeczytać w wydawanym w Cieszynie czasopiśmie „Rolnik Śląski”, wydanie z 1 lipca 1919 r. Z artykułu w innym tytule prasowym wiemy, że wizytacja byłej już wzorcowej wsi niemieckiej…

1928: tak przebiegała uroczystość odsłonięcia figury NMP

11 listopada, w symboliczną 10 rocznicę odzyskania niepodległości, miała miejsce w Golęczewie wyjątkowa uroczystość. Odnaleziona w archiwum warszawskiej „Gazety Świątecznej” relacja Juliana Wygachiewicza (wydanie z 20 stycznia 1929 r.) barwnie opisuje jej przebieg. Gospodarz domu na Tysiąclecia 2a, ogrodnik i aktywny działacz kółka rolniczego, był jednym z pierwszych Polaków, którzy odkupili dom w Golęczewie od niemieckich osadników. W ciągu kilku…

Upamiętniliśmy golęczewskich ewangelików na cmentarzu

Dziś, 30 października 2022 r. o godzinie 17, wraz z kilkunastoma zgromadzonymi mieszkańcami wsi, dokonaliśmy skromnego uczczenia pamięci Golęczewian wyznania ewangelickiego. Na cmentarnym krzyżu zawisła lista nazwisk zmarłych w latach 1905-1922. Na ewangelickim cmentarzu na Dworcowej od dziesiątków lat nie ma już tablic z nazwiskami pochowanych. Jednak miejsce jest zadbane, krzaki koszone a często palą się znicze pod krzyżem na…

Kto spoczywa na golęczewskim cmentarzu? Lista zmarłych 1905-1922

Na ewangelickim cmentarzu, który widzę z okna domu, nie ma żadnych nagrobków z tablicami. Od lat nie dawało mi spokoju pytanie, kto został tam pochowany. Ta lista daje w dużej mierze odpowiedź i przywraca pamięć o ludziach innego języka, którzy mieszkali w naszym Golęczewie. Kilka tygodni pracy, długie godziny spędzone przy odcyfrowaniu aktów zgonu, wizyta w poznańskim Archiwum Państwowym. Efekt…

Rodzina Krüger: pierwsi gospodarze na Dworcowej 26

Internet działa cuda. Dzięki wpisowi w niemieckim forum amatorów genealogii udało mi się nawiązać kontakt z potomkini kolejnej rodziny, która mieszkała w Golęczewie ponad 100 lat temu. Dom na Dworcowej 26 jest od ponad 30 lat opuszczony. Dziś przysłonięty jest przez gęstą zieleń, jesienią przybierającą wspaniałe barwy. Przez kilkadziesiąt lat tętniło w nim życie, a od lat 20-tych zamieszkiwała go…

Projekt „Historia z nocy się wyłania” – podsumowanie

W ciągu ostatnich 3 miesięcy miałem przyjemność uczestniczyć w projekcie realizowanym przez Koło Gospodyń Wiejskich GolęczeWianki. Poniżej moje krótkie podsumowanie tego przedsięwzięcia. Projekt „Historia z nocy się wyłania” składał się z trzech warsztatów, odbywających się w różnych miejscach wsi. Moją rolą było zaprezentowanie opowieści historycznych, związanych z tymi miejscami. Historia naszej wsi była motywem przewodnim projektu, ale na każdym ze…

Wspomnienie: Henryka Wygachiewicz-Rewers

Niedawno zmarła Pani Henryka była najstarszą golęczewianką urodzoną w naszej wsi – w domu przy ul. Tysiąclecia 2a. Poniżej zamieszczam Jej wspomnienie, napisane przez syna – Leszka Rewersa, któremu dziękuję za zgodę na zamieszczenie tekstu. Artykuł ukazał się również w Gazecie Sucholeskiej. Kochała życie i umiała żyć… Chcę tu przywołać pamięć o mojej matce. Nie będzie to typowy życiorys, ale…

Lata 30-te: golęczewskie panny przed szkołą

Przed nami wyjątkowo piękna, nastrojowa fotografia. Przed golęczewską szkołą stoją dwie młode dziewczyny. Postawiony na początku XX wieku budynek jest w doskonałym stanie, przed późniejszymi zniekształceniami i przebudowami. Szkoła tonie w bujnej zieleni. Takie było Golęczewo! W centrum zdjęcia pozują nastolatki – Zdzisława Wygachiewicz(-Sroka) i Maria Walkowiak. Zbliżenie kadru ukazuje kolejne szczegóły. W tle stoi kilkoro zaciekawionych dzieci. Pod gankiem…

1916: pocztówka od golęczewskiego nauczyciela

Sto lat temu pocztówki pełniły rolę esemesów – wysyłano ich mnóstwo, a sprawnie działająca niemiecka poczta dostarczała list w ciągu jednego dnia roboczego na terenie całego państwa. Jedna z nich została wysłana pewnego wiosennego dnia z Golenhofen przez – jak wszystko wskazuje – Richarda Janetzky’iego, nauczyciela w golęczewskiej szkole. Adresatem pisma jest panna Schmidt o nieczytelnym imieniu, w Pogorzeli, powiat…

1992: Golęczewo na zdjęciach z serwisu Zabytek.pl

Zabytek.pl to serwis www udostępniający informacje o obiektach znajdujących się w ewidencji zabytków. Zawiera też karty ewidencyjne obiektów zabytkowych. W przypadku Golęczewa, są to karty z ewidencji przeprowadzonej w 1992 roku, dokumentujące stan budynków w Golęczewie wraz z ich zdjęciami. Korzystając z faktu, że karty ewidencyjne są w tzw. domenie publicznej, udostępniłem ponad 70 zdjęć z golęczewskich kart ewidencyjnych w…

Dworzec: otwarcie wystawy z dokumentami kolejowymi

W niedzielę 4 września br., podczas imprezy „Historia z nocy się wyłania”, w poczekalni golęczewskiego dworca zostały odsłonięte gabloty z kopiami archiwalnych dokumentów, odnalezionych podczas remontu stacji w 2018 r. Dokumenty na swój specyficzny, urzędowy sposób opisują rzeczywistość, w której funkcjonowały. Poniżej prezentuję kilka z nich, głównie pochodzących z lat 20-tych. Za udostępnienie do skopiowania dziękuję Katarzynie Kachel, sołtysce Golęczewa.…

1897: tak wyglądały zabudowania golęczewskiego majątku

Stajnie, obory, stodoły – wszystko to mieściło się pomiędzy obecnymi ulicami: Krętą, Cichą, Stolarską i Krzywą. Rozplanowanie zburzonych przed ponad 100 laty budynków majątku udało mi się zrekonstruować dzięki rysunkowi w polisie ubezpieczeniowej z 1897 r. BudynekMateriał / dachWymiary (w stopach) dł. x szer. x wys.1/ Dom mieszkalny (dwór)Murowany, kryty dachówką 2/ Stajnia, obora, chlewMurowany, kryty papą212 x 50 x 113/…

1922: Julian Wygachiewicz zachęca do osadnictwa w Poznańskiem

Zaledwie rok po zakupie od Niemca domu przy Tysiąclecia 2a, pochodzący z Lubelskiego Julian Wygachiewicz napisał list do redakcji Gazety Świątecznej. Wydrukowany w wydaniu z 11 czerwca 1922 r. list to prawdziwa laurka gospodarki w Poznańskiem. Być może taki był właśnie cel Wygachiewicza (na zdjęciu – z żoną Józefą; zdjęcie z kolekcji rodziny Rewersów) – przedstawić mlekiem i miodem płynącą…

1911: Płomienne przemówienie majora Ulricha w Golenhofen

9 lipca 1911 r. w Golęczewie odbyła się patriotyczna impreza niemiecka – powiatowy zjazd kół Kriegervereinu, połączony z odsłonięciem sztandaru miejscowego koła tej organizacji. Wydanie z 13 lipca „Kreisblatt des Kreises Posen-West” przytacza szczegółowy opis tej uroczystości, w tym tekst wygłoszonego wówczas przemówienia. Koła Kriegerverein były lokalnymi stowarzyszeniami, grupującymi weteranów wojny, żołnierzy i rezerwistów, z nastawieniem patriotycznym czy wręcz nacjonalistycznym.…

Album rodziny Durdel

Rodzina Durdel mieszkała w Golęczewie od 1905 do 1945 roku. Mieszkający w Niemczech Manfred Durdel udostępnił nam zdjęcia ze swojego rodzinnego albumu. Na fotografiach oglądamy wieś z perspektywy jednej z tych niemieckich rodzin, które w okresie międzywojennym przyjęły polskie obywatelstwo i pozostały w Golęczewie. Najstarsze z kolekcji zdjęcie pochodzi z lat 1910-1911. Wykonana w poznańskim studiu fotografia przedstawia Erdmanna i…

1904: sikawka strażacka dla Golęczewa

Golęczewska Ochotnicza Straż Pożarna powstała w 1921 roku, ale już kilkanaście lat wcześniej wieś miała już swoją sikawkę, a mieszkańcy ubezpieczali się od pożaru. Archiwalne dokumenty pozwoliły mi ustalić, jak wyglądał model sprzętu, który był w użytku w Golenhofen. W zachowanym w Gnieźnie archiwum Komisji Osadniczej odnalazłem dokumenty z 1904 roku, w tym rachunek za strażacką sikawkę wraz ze szczegółową…

Weekendownik. Golęczewo w przewodniku po gminie Suchy Las

Niewielka książeczka, przygotowana przez gminę Suchy Las wraz z Aleksandrą Warczyńską z wielkopolskaciekawie.pl, przynosi niemałą porcję inspiracji do zwiedzania naszej okolicy. Jest i rozdział o Golęczewie. Licząca ponad 50 stron broszura wydana została przez Urząd Gminy Suchy Las. Zawiera kilkanaście propozycji wypadów pieszych i rowerowych, wraz z podstawowymi informacjami krajoznawczymi, historycznymi, zdjęciami i poglądowymi mapkami. Według mnie, to lista gminnych…

Album rodziny Rosinger

Rodzina Rosinger przybyła do Golęczewa prawdopodobnie w 1905 roku, z dalekiego Szemlak pod Aradem w ówczesnych Węgrzech (dziś to zachodnia część Rumunii). Dzięki fotografiom, udostępnionym przez Leszka Tamma, prawnuka Petera i Kathariny Rosinger, mamy niezwykłą okazję zajrzeć do życia codziennego naszej wsi w latach trzydziestych i początku lat 40-tych XX wieku. Rodzina Rosinger zamieszkała w domu przy ulicy Krętej 15,…

1910: nowe spojrzenie na centrum Golęczewa

Pierwsze tak stare ujęcie domu przy ul. Dworcowej 61, a także budynku starej remizy. Do tego przykuwające uwagę sylwetki mieszkańców. Oto nowy nabytek, doskonałej jakości skan fragmentu starej pocztówki z ok. 1910 roku. Powiększony kadr ze środka zdjęcia przedstawia panią z białym pieskiem, listonosza z torbą i kijem do podpierania się i oganiania od psów; pana w czapce i eleganta…

Dworcowa 51: odczytane przysłowie na fasadzie

To jedyny w Golęczewie dom, na którym zachowały się ślady napisów z czasów wzorcowej wsi niemieckiej. Teraz, dzięki pewnej broszurze, wiadomo już, co tam było napisane. Na wielu budynkach naszej wsi widniały przysłowia, które miały budować morale mieszkańców i odwiedzających wieś. Różne powiedzenia odwoływały się do chłopskiej gospodarki, patriotyzmu i religii. Ledwo widoczny napis pod oknem domu na Dworcowej 51…

1908: Golęczewo w rysunkach nieznanego artysty

Dawny dwór, wiatrak pompy wodnej, stara remiza – rysunki tych obiektów Golęczewa zawiera wydana w Lesznie niemiecka broszura propagandowa. Jej autorem jest H. Schwochow. „Ansiedlunsgdorf Golenhofen” to wydana dla potrzeb patriotycznego nauczania szkolnego broszura, opisująca dzieje niemieckiej kolonizacji na wschodzie. Co dla nas ważne, jest tam rozdział o niemieckiej wsi wzorcowej w Golęczewie. To reportaż z wizyty H. Schwochowa, odbytej…

Ok. 1910: widok z wiatraka pompy wodnej

Ponad sto lat temu fotograf zadał sobie trud, by po stromej drabinie golęczewskiego wiatraka pompy wodnej wtachać ciężki aparat i wykonać panoramę centrum wsi. Zbudowana dla wzorcowej niemieckiej wsi Golenhofen pompa wodna zaopatrywała gospodarstwa w bieżącą wodę. Przy pagórku przy dzisiejszej ul. Wodnej stała metalowa konstrukcja z wiatrakiem napędzającym pompę. Z tejże konstrukcji nieznany fotograf wykonał to zdjęcie. Zostało ono…

O historii Golęczewa w magazynie TVN24 online

Kilka dni temu w Golęczewie miałem przyjemność oprowadzać po wsi reportażystę magazynu TVN24 – Filipa Czekałę, autora książek o Poznaniu, m.in. „Historie warte Poznania”. Efektem tej wizyty jest obszerny artykuł, który od dziś jest dostępny online. Reportaż „Państwo na 600 hektarach. Witamy w małych Prusach” w ciekawy sposób opisuje historię powstania modelowej wsi niemieckiej w Golęczewie, zamieszczając liczne materiały ze…

Nad stawem golęczewskiego majątku

Staw przy ul. Tysiąclecia dawniej stanowił centrum Golęczewa. Na fragmencie pocztówki z ok. 1910 r. widzimy pozostałości golęczewskiego majątku – dworski park i zabudowania gospodarcze, po których dziś nie ma śladu. Na pierwszym planie starego zdjęcia pod pompą pozuje mężczyzna z pieskiem. Po drugiej stronie stawu, z lewej strony zdjęcia, widać drewniany budynek, a za nim wyższy – murowany. To…

„Historia z nocy się wyłania” – cykl spotkań w Golęczewie

Na zaproszenie Koła Gospodyń Wiejskich w Golęczewie będę miał przyjemność uczestniczyć w trzech warsztatach z cyklu „Historia z nocy się wyłania”. Moją rolą będzie zaprezentowanie historii miejsc, w których odbędą się warsztaty. W imieniu organizatora i swoim zapraszam na kolejne spotkania: 2 lipca 2022 – dom Dworcowa 57 obok szkoły30 lipca 2022 – stara remiza3 września 2022 – dworzec kolejowy…

Opolski Wochenblatt o biedruskim poligonie i Golęczewie

Najnowszy numer (24/1575) wydawanego po niemiecku i polsku tygodnika opublikował artykuł z obszerną wzmianką o golęczewskiej wsi wzorcowej. To zapis rozmowy z Frankiem Rohowskim, autorem albumu z historycznymi pocztówkami z biedruskiego poligonu. Wspomniany album (informacje o nim na podstronie Biblioteka) zawiera również rozdział o Golęczewie, z moją kolekcją historycznych pocztówek z wzorcowej wsi Golenhofen. Pełen tekst artykułu w Wochenblatt można…

1945: spis uczniów pierwszego powojennego roku szkolnego

141 pozycji liczy lista dzieci, przyjętych do golęczewskiej szkoły w niepełnym roku szkolnym 1945. Wśród uczniów są nazwiska z Golęczewa, ale także ze Złotkowa i ze Soboty. Ta lista to niezwykłe świadectwo burzliwych czasów – powrotu wsi do normalności, w czasie kiedy jeszcze trwały działania wojenne (marzec – maj 1945 r.). Większość niemieckich mieszkańców wsi uciekło wcześniej przed zbliżającymi się…

Lata 30-te: małżeństwo John-Janakowska

Jak wyglądały relacje „nowych” polskich mieszkańców Golęczewa i „starych” niemieckich osadników w okresie międzywojennym? Ponoć całkiem poprawnie. Zdarzały się nawet mieszane małżeństwa – jak związek Paula Johna i Wacławy Janakowskiej. Lokalizacja fotografii to dom przy ul. Lipowej 5, który ok. 1924 roku zakupił Jan Janakowski od Georga Stiedla. Jego córka, Wacława (na zdjęciu z prawej – z profilu) wyszła za…

Goleczewo.com: rok od startu strony

Oto mija równy rok od momentu opublikowania mojej strony o historii Golęczewa. Z tej okazji małe podsumowanie, podziękowania i apel. Na początek kilka liczb. W ciągu roku serwis odwiedziło prawie 7000 osób. Najpopularniejszą podstroną witryny jest strona Zabytki (ponad 3000 wyświetleń) stanowiąca katalog wszystkich golęczewskich obiektów historycznych. Serwis cały czas się rozwija – od maja zeszłego roku dodałem kilkadziesiąt nowych…

1927: zuchwały napad bandycki na Dworcowej 39

„Kurier Poznański” z 22 listopada 1927 r. przynosi mrożącą krew żyłach wiadomość. Pościg za złoczyńcami póki co bez rezultatu. Poniżej treść całej prasowej notatki, Z Wielkopolski – Golęczewo. Zuchwały napad bandycki. W tych dniach nieznani sprawcy włamali się do mieszkania gospodarza Krystjana Kautza. Złoczyńcy weszli do pokoju służebnego, w którym spał parobek Stanisław Krempski. Włamywacze śpiącego związali powrozami i zakneblowali…

Od Ohio do Melitopola – nowości w spisie osadników Golenhofen

Spis uczniów golęczewskiej szkoły w latach 1905 – 1928 zawiera kilkaset wpisów niemieckich, a także polskich mieszkańców Golęczewa. Dzięki danym z tej księgi udało się ustalić prawdopodobne miejsca pochodzenia kolejnych kilkunastu osadników. Największa grupa przybyszy pochodziła znad Renu – przede wszystkim z Badenii. Spoza ówczesnych Niemiec przyjechały rodziny z dzisiejszej Serbii, Rumunii a także z ukraińskiego „dalekiego południa” znad Morza…

1925: koncesja na wyszynk dla golęczewskiej gospody

Przed wojną, tak jak i teraz, trzeba było uzyskać pozwolenie na wyszynk napojów wyskokowych. Zachowane w poznańskim Archiwum Państwowym pismo koncesyjne zawiera szczegółowy plan pomieszczeń parteru gospody, należącej wówczas do państwa Sroków. „Niniejsze zezwolenie jest ważne litylko dla osoby, której zostaje wydane, i uprawnia do prowadzenia przedsiębiorstwa jedynie w ubikacjach oznaczonych na przyległym rysunku literami A i B” – głosi…

Budynek gospodarczy szkoły w rozbiórce

Zbudowana na pocz. XX wieku golęczewska szkoła miała również budynek gospodarczy – częścią uposażenia nauczyciela była możliwość trzymania… świń i krów. Podczas przebudowy szkoły w latach 1994-1995 budynek został rozebrany – z tego czasu pochodzi zdjęcie. Usytuowanie budynku (Wirtschaftsgebäude) pokazuje ten szkic, pochodzący z dzieła architekta Paula Fischera – projektanta wzorcowej wsi Golenhofen. Gmach z przybudówką z toaletami (Ab. =…

1905: uroczystość inauguracji golęczewskiej szkoły

18 października 1905 roku w Golęczewie wzniesiono toast za niemieckiego cesarza Wilhelma II – i oddano do użytku budynek szkolny, który golęczewskim dzieciom służy do dziś. Całkiem dokładną relację z tej uroczystości znalazłem w Kreisblatt des Kreises Posen-West (gazeta urzędowa powiatu Poznań-Zachód), wydanie z dnia 19 października. Poniżej treść całego artykułu (tłumaczenie własne). Golenczewo, 18 października. Inauguracja szkoły. Protestanccy ojcowie…

1910: Cesarzowa Augusta Wiktoria w Golęczewie

Od 20 do 23 sierpnia cesarz niemiecki i król pruski Wilhelm II i jego małżonka Augusta Wiktoria, odbywali uroczystą wizytę w Poznaniu. Najważniejszym wydarzeniem Dni Cesarskich (Kaisertage) było otwarcie nowowybudowanego zamku na Św. Marcinie. Jak donosi urzędowa gazeta niemiecka, ostatnim punktem intensywnego programu była wizyta cesarzowej w niemieckich wsiach osadniczych, w tym… w Golęczewie. Niemieckojęzyczny dziennik „Posener Tageblatt” donosi tylko…

Lata 20-te: wielka uroczystość w Golęczewie

W pewien letni dzień w centrum wsi do zbiorowego zdjęcia stanęło ponad 100 osób – cywilów, żołnierzy, kobiet i księży. Zebranym towarzyszyło 6 sztandarów. Okazja musiała być wyjątkowa – pytanie, jaka? Cywile w większości mają rogatywki – można przypuszczać, że to weterani Powstania Wielkopolskiego. Wojskowi to niechybnie goście z Biedruska. Z prawej strony zdjęcia widać ciekawy detal. Pod daszkiem dziś…

1875: sposób na myszy z golęczewskiego majątku

Jak zwalczał polne myszy Theodor Bayer, właściciel Golęczewa? O tym dowiadujemy się z pewnego czasopisma gospodarskiego, wydanego w 1875 roku. Theodor Bayer był emerytowanym oficerem pruskiej armii. Jako właściciel golęczewskiego majątku, utrzymywał dobre stosunki z Polakami (miał żonę Polkę). Poniższy artykuł o tytule „Neue Vertilgungsart der Feldmäuse” pochodzi z wydanej w Ratyzbonie (Regensburg) czasopisma „Neueste Erfindungen und Erfahrungen Auf Den…

1932: 10-lecie kółka rolniczego w Golęczewie

Wykonany na podwórzu Gospody pod Złotą Gwiazdą zbiorowy portret przedstawia miejscowych i przyjezdnych uczestników uroczystości 10-lecia tej ważnej dla wsi organizacji. Opis na odwrocie zdjęcia głosi: Dnia 16 X 1932 roku. Obchód dziesięciolecia kółka rolniczego w Golęczewie. P.P. (panowie) Mingnowski? z centrali, Fenrych Władysław prezes W.T.K.R. (Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych) na pow. Poznań. Zarząd kółka miejscowego Wygachiewicz, Styczyński, Siennicki, Fijak,…

1903: berliński reportaż z Golęczewa w budowie

Rozmowy z bufetową w Rokietnicy, z listonoszem gdzieś koło Bytkowa, z chłopami w Sobocie – to wstęp do zakrapianej wizyty w golęczewskiej gospodzie w 1903 roku – kiedy wzorcowa niemiecka wieś była w budowie. Artykuł w „Berliner Tageblatt und Handels-Zeitung” przenosi nas w czasy germanizacji Poznańskiego. To żywa relacja, z perspektywy uważnego dziennikarza, niepozbawiona stereotypów narodowościowych – i zarazem pełna…

1933: chrzciny Romana Lamcha w „Wielkopolaninie”

Wydanie gazety „Wielkopolanin” z 31 października 1933 r. zawiera ciekawą relację z Golęczewa. Chrztowi Romana Lamcha towarzyszył zjazd narodowców, czyli członków partii Narodowa Demokracja (endecja), którzy w dużej umundurowanej grupie pojawili się na mszy w kościele w Sobocie oraz przedefilowali przez Golęczewo. Rodzina Lamchów mieszkała wówczas w domu przy ul. Dworcowej 26. „Wielkopolanin” pisze: Golęczewo miało swój „wielki dzień”. Ochrzczono…

Katarzyna Tamm, nestorka golęczewskich osadników

Archiwalne wydanie tygodnika „Poznaniak” z końca lat 90-tych zawiera artykuł z sylwetką Katarzyny Tamm z domu Rosinger, urodzonej w 1916 roku. Pani Katarzyna była prawdziwą nestorką Golęczewa a jej życiorys łączył niemiecką i polską historię wsi. W artykule autorstwa Krzysztofa Styczyńskiego o Golęczewie, pani Katarzyna Tamm wspominała: „Jestem najstarszą żyjącą i jedyną, jaka pozostała w Polsce potomkinią osadników z przełomu…

Gąsiory z dachu dawnej studni

Dzisiaj przekazano mi prawdziwy skarb. To trzy gąsiory z dachu nieistniejącego od ponad 50 lat ozdobnego ujęcia wody (studni), które stało przed golęczewską szkołą. Wszystkie trzy gąsiory są solidnie wykonane, pokryte ciemnografitową glazurą. Zabytki są doskonale zachowane. Od spodniej strony posiadają wypukłą cyfrę 9 – na tę chwilę nie wiem, co ona oznaczała. W jednym z nich zachował się oryginalny…

Panoramy Golęczewa z lat 50-tych

Niezwykle cenną pamiątką są zdjęcia wykonane z konstrukcji wiatraka-pompy na ul. Wodnej. Według relacji Krzysztofa Janakowskiego, autorem fotografii był nauczyciel golęczewskiej szkoły – pan Napierała, w 1956 roku. Zdjęcia pochodzą z archiwum Stowarzyszenia Golęczewian.

1925: Golęczewo na grafice Wilhelma Thiele

W wyniku Powstania Wielkopolskiego i traktatu wersalskiego Niemcy straciły prowincję poznańską, Pomorze Gdańskie i inne ziemie. Tak jak w powojennej Polsce, w Niemczech cały czas żywa była pamięć o utraconych „niemieckich kresach wschodnich”. Nostalgia często łączyła się z jednoznacznie deklarowaną chęcią odzyskania tych ziem – czyli zwykłym rewizjonizmem. Wyrazem tej tęsknoty były liczne wydawnictwa – w tym album „Was wir…