Historia

Przez wieki Golęczewo było wsią o drugorzędnym znaczeniu, położoną w oddaleniu od głównych dróg.

W 1901 roku pruska Komisja Kolonizacyjna wybrała je na miejsce osiedla wzorcowego. W kolejnych latach wieś miała swoje „pięć minut” w wielkiej historii, bardziej znana jako Golenhofen.

Historia Golęczewa w pigułce – film przygotowany w ramach 800-lecia historii Suchego Lasu
  • XI-XIII wiek – początki wsi Golęczewo według badań archeologicznych. Wykopaliska wskazują, że osadnictwo istniało wzdłuż strumyka płynącego ze wschodu na zachód, przez stawy w ciągu dzisiejszych ulic Wodna-Stawna-Tysiąclecia.

  • Koniec XIII wieku – Golęczewo zostaje własnością mieszczańskiej rodziny Tomasza z Gubina, zasadźcy czyli pierwszego wójta Poznania (według opracowania „Średniowieczne Golęczewo”, prof. Izabela Skierska).

  • 1313 – pierwsza zachowana wzmianka o wsi w źródłach. Biskup poznański Andrzej Zaremba erygował w katedrze poznańskiej altarię, uposażając ją m.in. w dziesięcinę z ról Piotra w Golęczewie (in Golenzcovo). Ta wzmianka wskazuje, że pierwotną nazwą wsi było Goleńcowo.

  • XIV-XV wiek – wieś przechodzi w ręce właścicieli wywodzących się z drobnego rycerstwa, ulegając podziałom na części. Golęczewo podlega parafii w Sobocie.

  • Przełom XV/XVI w. – lata 30te XVII w. – Golęczewo należy do rodziny Sobockich, średniozamożnej szlachty pełniącej rolę lokalnych liderów, właścicieli m.in. Soboty, Nieczajny i Złotkowa.

  • 1844 – podział uwłaszczeniowy majątku golęczewskiego. Prawo do uwłaszczenia i ziemię otrzymało pięć osób (Wojciech Ruta, Wojciech Pietrucha, Marianna Antonina Wojtysiakówna, Walenty Szymankiewicz, Jakub Kromoliński)

  • Przełom XIX/XX w. – golęczewski majątek jest bardzo zaniebdany i przechodzi często z rąk do rąk.

  • 1901 – niemiecka Komisja Kolonizacyjna kupuje majątek Golęczewo od ostatniego polskiego właściciela – Zygmunta Błociszewskiego. Za 623 ha Błociszewski otrzymał 530 tysięcy ówczesnych marek.

  • 1901-1905 – w Golęczewie Komisja Kolonizacyjna buduje niemiecką wieś wzorcową (Deutsche Musteransiedlung). W 1906 roku urzędową nazwę wsi zmieniono na Golenhofen.

  • 1918/1919 – region przechodzi pod polską administrację . W ciągu najbliższych kilku lat większość niemieckich osadników wyjeżdża do Niemiec, sprzedając gospodarstwa Polakom. Kilkanaście rodzin zostaje, częściowo asymilując się z polską ludnością.

  • 1939-1945 – podczas II wojny św. część polskich mieszkańców zostaje przymusowo wysiedlona, kilku ponosi śmierć.

  • lata 50te – 80te XX w. – upływ czasu, a także celowe zniszczenia niemieckich śladów zacierają ślady wzorcowej wsi Golenhofen.

  • Przełom XX/XXI wieku – odczarowanie „niemieckiej” historii Golęczewa, publikacje na ten temat m.in. autorstwa Marii i Mariana Bajerów (nauczycieli szkoły w Golęczewie), działalność Stowarzyszenia Golęczewian, organizacja jubileuszy w 2005 r. (stulecie wsi wzorcowej) i w 2013 r. (700-lecie pierwszej wzmianki o Golęczewie).

  • XXI wiek – Golęczewo się zmienia, traci funkcję rolniczą – we wsi osiedlają się liczni przybysze przede wszystkim z Poznania i rośnie liczba nowych domów. Po 2010 r. zmian coraz więcej – rozwój sieci wodociągowej i gazowej, światłowód, chodniki, kanalizacja, nowe przedszkole…

Kilka migawek z historii Golęczewa…

Tak wyglądało „polskie” Golęczewo na początku XX w. Ta unikalna fotografia przedstawia nieistniejące już domy przy ul. Tysiąclecia, widziane od strony skrzyżowania z Dworcową. Te budynki zostały zburzone ok. 1905 r., podczas drugiej fazy budowy wzorcowej wsi niemieckiej.
Porównanie mapy z końca XIX w. i ok. 1910 r. Użyj suwaka na środku grafiki i przesuń w lewo / w prawo. Jak widać, dzisiejsze główne skrzyżowanie Dworcowa/Tysiąclecia/Lipowa było poza zasięgiem zabudowań. Niemiecką wieś wzorcową ulokowano na terenie pól i łąk na południe od starej „polskiej” wsi. Źródło: Archiwum Map Zachodniej Polski.
To centrum już niemieckiego Golenhofen po 1905 r. Po skrajnej lewej nieistniejący już dom przy ul Dworcowej 55 (obecnie apteka). Dalej kościół-sala modlitewna (obecnie część szkoły), domy Lipowa 3, Lipowa 4 i Lipowa 2. W środku stoi ozdobny budynek ujęcia wody (obecnie nie istnieje).
23 sierpnia 1914 r., 3 tygodnie po wybuchu I wojny światowej. Na rynku w Golęczewie odbywa się nabożeństwo polowe I Batalionu Zastępczego Pułku Piechoty Rezerwowej nr 52 i mieszkańców Golenhofen.

Golęczewo w latach 50-tych – widoki z konstrukcji wiatraka-pompy na ul. Wodnej. Zdjęcia z archiwum Stowarzyszenia Golęczewian.

Widok w kierunku dworca. Widoczne domy Dworcowa 26 i Dworcowa 28 oraz fragment zabudowań Dworcowa 30.
Widok w stronę ul. Polnej. Na pierwszym planie podwójny dom Dworcowa 32/34, za nim – Dworcowa 45.
Po prawej stronie z tyłu dom Dworcowa 47.
Widok na centrum wsi. Z lewej dom Dworcowa 39, dalej dom i stodoła Dworcowa 40.
2013, obchody 700-lecia pierwszej wzmianki historycznej o Golęczewie. Zobacz filmowe relacje z obchodów 700-lecia Golęczewa.
Centralny punkt wsi – figura NMP na dawnym rynku

Quest o historii Golęczewa

Wybierz się na godzinny spacer po wsi, znajdź w terenie odpowiedzi na zagadki i znajdź rozwiązanie. Fajna zabawa, zwłaszcza z dziećmi. Autorami questa są Małgorzata Golec i Dorota Polichnowska – nauczycielki w golęczewskiej szkole.

Quest (plik PDF) jest dostępny tutaj (najlepiej go wydrukować).

Zobacz więcej – w nowościach na stronie

Prof. Kenny Cupers: O Golęczewie na jutrzejszej konferencji naukowej w Lipsku

Na rozpoczynającej się jutro konferencji „Architektur als Exponat. Museale Präsentationen in transnationalen Verflechtungen”, organizowanej przez Instytut Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza, Kenny Cupers, profesor Uniwersytetu w Bazylei wygłosi referat “Golęczewo/Golenhofen and the arts and technics of internal colonialism”Czytaj dalej „Prof. Kenny Cupers: O Golęczewie na jutrzejszej konferencji naukowej w Lipsku”

Praca doktorska Vereny Jakobi – rozdział o Golęczewie teraz po polsku

W 2003 roku na berlińskiej politechnice powstała praca doktorska, w której wzorcowa wieś Golenhofen zajmuje wyjątkowe miejsce. Dziś dzięki zgodzie autorki oraz tłumaczeniu Damiana Weymanna możemy na tej stronie przeczytać po polsku rozdział poświęcony Golęczewu. Tematem pracy „Heimatschutz und BauerndorfCzytaj dalej „Praca doktorska Vereny Jakobi – rozdział o Golęczewie teraz po polsku”

110 lat Kriegerverein Golenhofen

Dokładnie 110 lat temu – 9 lipca 1911 roku – został ufundowany sztandar golęczewskiego koła niemieckich weteranów – Kriegerverein Golenhofen. Koła Kriegerverein to powszechne w ówczesnych Niemczech lokalne stowarzyszenia, grupujące weteranów wojny, żołnierzy i rezerwistów, z silnym nastawieniem patriotycznym czyCzytaj dalej „110 lat Kriegerverein Golenhofen”

Ogłoszenia drobne z XIX wieku

W dawnej lokalnej prasie można znaleźć nieliczne ogłoszenia związane z Golęczewem. Odnoszące się do drobnych gospodarskich spraw, są świadectwem ostatnich lat „polskiej” wsi sprzed przejścia majątku w posiadanie niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej. Źródła ogłoszeń: Wielkopolanin R. 7, nr 183 (11 sierpniaCzytaj dalej „Ogłoszenia drobne z XIX wieku”